عصب حرکتی خارجی چشم یا عصب ابدوسنس (Abducens Nerve) یکی از اعصاب دوازدهگانه مغزی است که نقش حیاتی در حرکت چشم دارد. این عصب، حرکات جانبی کره چشم را کنترل میکند و امکان نگاه به سمت بیرون را فراهم میسازد.
عصب حرکتی خارجی چشم چیست؟
عصب حرکتی خارجی چشم یا عصب ششم مغزی (CN VI) از ساقه مغز، بهویژه از پل مغزی (pons) منشأ میگیرد. وظیفه اصلی آن، کنترل عضله راست خارجی چشم (lateral rectus muscle) است که چشم را به سمت خارج حرکت میدهد.
وظیفه اصلی عصب حرکتی خارجی چشم چیست؟
وظیفه اصلی این عصب، حرکت جانبی چشم است. وقتی این عصب سیگنال عصبی ارسال میکند، عضله راست خارجی منقبض شده و چشم به سمت خارج از محور مرکزی صورت حرکت میکند. این عملکرد برای دید دوچشمی طبیعی و هماهنگی بین دو چشم ضروری است.
عصب ابدوسنس از کجا منشاء میگیرد؟
این عصب از ناحیهای به نام هسته عصب ششم در قسمت خلفی پل مغزی شروع میشود. سپس از میان فضای سابآراکنوئید عبور کرده و وارد حفره غاری (Cavernous Sinus) میشود. در نهایت از طریق شکاف فوقحدقهای (Superior Orbital Fissure) وارد کاسه چشم میگردد.
آسیب به عصب حرکتی خارجی چشم چه علائمی دارد؟
- دوبینی (Diplopia): یکی از شایعترین علائم است، بهویژه هنگام نگاه به سمت آسیبدیده.
- انحراف چشم (Strabismus): چشم آسیبدیده به سمت داخل متمایل میشود.
- کاهش دامنه حرکت جانبی: بیمار نمیتواند چشم خود را به سمت خارج حرکت دهد.
- سر چرخیده: برای جبران دوبینی، بیمار سر خود را به سمت آسیبدیده میچرخاند.
دلایل فلج عصب ششم چیست؟
فلج عصب ششم میتواند بر اثر عوامل مختلفی مانند افزایش فشار داخل جمجمه، سکته مغزی، تومور مغزی، ضربه به سر، مننژیت، دیابت یا میگرن ایجاد شود. در کودکان، عفونتها و التهابها از دلایل شایعتر هستند.
روشهای تشخیص آسیب عصب ابدوسنس چیست؟
- معاینه حرکات چشم توسط چشمپزشک
- تصویربرداری MRI یا CT برای بررسی ضایعات مغزی
- اندازهگیری فشار داخل جمجمه در موارد مشکوک
- آزمایش خون برای بررسی علل متابولیکی مانند دیابت
درمان فلج عصب حرکتی خارجی چشم چگونه است؟
درمان به علت زمینهای بستگی دارد. در بیشتر موارد، با درمان عامل اصلی (مانند کاهش فشار مغزی یا کنترل دیابت)، عملکرد عصب بهبود مییابد. در برخی بیماران، از تزریق بوتاکس، تمرینات بینایی یا جراحی اصلاحی عضلات چشم استفاده میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده دوبینی ناگهانی، انحراف چشم یا سردرد شدید باید فوراً به پزشک مراجعه کرد. تشخیص زودهنگام میتواند از بروز آسیب دائمی جلوگیری کند.
نقش عصب ششم در بینایی طبیعی چیست؟
عصب ششم مغزی با ایجاد هماهنگی بین دو چشم، دید دوچشمی طبیعی را حفظ میکند. این هماهنگی امکان درک عمق و تمرکز دقیق روی اجسام را فراهم میسازد. هرگونه اختلال در عملکرد این عصب میتواند تعادل دید را مختل کند.
